Niedobory witamin i minerałów we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i chorobie Leśniowskiego-Crohna. Co suplementować? – część pierwsza

Jednym ze skutków nieswoistych chorób zapalnych jelit jest niedobór składników odżywczych. Biegunki, stosowane leki, zaburzenia łaknienia – jest wiele czynników wpływających na niedostateczną ilość witamin i minerałów u osób dotkniętych WZJG i ch L-C. Których z nich brakuje najczęściej? Które suplementować? Odpowiedź znajdziecie w tym artykule.

Na samym wstępie chcę podkreślić podwójną grubą linią, że zanim zaczniecie stosować suplementację, zróbcie odpowiednie badania i skonsultujcie się ze swoim lekarzem. Wtedy dowiecie się, czy łykanie pigułek z witaminami i minerałami jest koniecznie. Poza tym, nic nie zastąpi zdrowej i zbilansowanej diety. Niestety, o odpowiednie jej skomponowanie w przypadku osób z chorobami zapalnymi jelit może być trudno, biorąc pod uwagę indywidualne ograniczenia żywieniowe.

Na większe niedobory witamin i minerałów bardziej narażeni są Crohnowcy niż CUdacy . Spowodowane jest to tym, że choroba Leśniowskiego-Crohna może zająć każdy odcinek przewodu pokarmowego, w tym jelito cienkie, które jest najbardziej odpowiedzialne za wchłanianie substacji odżywczych. Kolejnymi przyczynami występowania częstszych niedoborów u Crohnowców mogą być również rozległe stany zapalne lub usunięcie części przewodu pokarmowego.

Na które witaminy i minerały należy zwrócić szczególną uwagę?

To pierwsza część artykułu. Druga pojawi się na blogu 17 maja.

Żelazo

Krwiste biegunki wiążą się z utratą, hmm, krwi, a więc i żelaza. Sam miałem jego niedobór i początki anemii. Na szczęście szybka reakcja lekarza prowadzącego i odpowiednia suplementacja zapobiegła dalszym niegatywnym skutkom dozgonnej przyjaźni z WZJG.

Najlepiej przyswajalne jest żelazo pochodzenia zwierzęcego. To niezbyt pozytywna wiadomość dla osób niejedzących mięsa. Ale co poradzić. Żelazo „zwierzęce” jest od 4 do nawet 20 razy lepiej wchłanialne niż to pochodzenia roślinnego. Weźmy pod lupę taki szpinak. Znajduje się w nim 2,8g żelaza na 100g, lecz zawarte w nim szczawiany upośledzają wchłanianie tego pierwiastka.

Tylko ostrożnie z suplementowaniem żelaza! Ten pierwiastek może zaostrzać stan zapalny jelit oraz prowadzić do stresu oksydacyjnego u ludzi z chorobą L-C. W jednym z badań podawano chorym 120mg fumaranu żelaza dziennie. Po tygodniu większość z nich zanotowała skutki uboczne (np. biegunka, bóle brzucha, nudności). Również w przypadku WZJG, suplementacja żelaza powinna być pomijana, jeśli zachodzi taka możliwość, ponieważ w tej chorobie białka wiążące żelazo (laktoferryna, transferryna oraz ferrytyna) zwiększają reakcję autoimmunologiczną organizmu.

Co poprawia wchłanianie? Kwaśna treść żołądka, witamina C, kwas foliowy, witamina B12, miedź, kobalt, mangan.

Co utrudnia wchłanianie? Fityniany (zawarte w otrębach, produktach zbożowych mało przetworzonych), szczawiany (występujące w szpinaku, szczawiu, rabarbarze), taniny z kawy i herbaty, wapń, fosforany.

Wapń

Zaburzenia wchłaniania tego pierwiastka zachodzą w trakcie przyjmowania kortykosterydów, w okresach zaostrzenia NZJ, podczas występowania stolców tłuszczowych, unikania produktów mlecznych z powodu nietolerancji laktozy oraz w przypadku usunięcia jelita cienkiego, w którym to wapń jest w głównej mierze przyswajany.

Wapń jest budulcem kości i zębów. Najwięcej znajduje się go w serach żółtych, mleku i jego produktach. Bogatym źródłem tego składnika jest także soja, nać pietruszki, fasola i sardynki.

Co poprawia wchłanianie? Witamina D, laktoza, sole żółciowe.

Co utrudnia wchłanianie? Fityniany, szczawiany, taniny, fosforany, żelazo, błonnik.

Witaminy z grupy B

Biegunki powodują ich niedobór. Crohnowcy są bardziej narażeni na braki witaminy B12 z powodu przewlekłego stanu zapalnego jelita czczego lub resekcji jelita krętego.

Witaminy z grupy B odpowiadają za prawidłowe działanie układu nerwowego. A co za tym idzie, za dobry stan zdrowia psychicznego, które jest bardzo ważne w NZJ. W niejednym miejscu można przeczytać, że nadmiar stresu negatywnie wpływa na przebieg choroby, chociaż nie jest czynnikiem spustowym, jeśli chodzi o pojawianie się WZJG czy ch L-C.

Wiele witamin z grupy B znajduje się m.in. w jajach, orzechach, pestkach słonecznika, fasoli i mleku oraz nabiale.

Co poprawia wchłanianie? Witaminy z grupy B są najlepiej wchłaniane… z innymi witaminami z grupy B. A także m.in. z witaminą C, witaminą H i magnezem.

Co utrudnia wchłanianie? Alkohol, środowisko zasadowe, kawa, herbata, niektóre leki (m.in. antybiotyki, środki antykoncepcyjne, tableki nasenne).

Kwas foliowy

Wchodzi w skład kompleksu witamin B, lecz zasługuje na osobny akapit.

Stosowane w leczeniu NZJ sulfasalazyna i metotreksat zaburzają wchłanianie kwasu foliowego, który jest potrzebny do wchłaniania żelaza. Poza tym, jest odpowiedzialny za sprawne działanie układu trawiennego, wpływa na dobre samopoczucie, zapobiega pogorszeniom nastroju.

Nie bez powodu nazwa kwasu foliowego pochodzi od łacińskiego słowa „folium” – oznacza ono „liść”. Jego duże ilości znajdziemy w zielonych warzywach liściastych, wśród których na pierwsze miejsce wysuwa się szpinak. Innymi świetnymi źródłami kwasu foliowego są nasiona roślin strączkowych, pietruszka (zarówno korzeń, jak i natka), a także żółtka jaja kurzego.

Co poprawia wchłanianie? Witaminy z grupy B, witamina C, żelazo, cynk.

Co utrudnia wchłanianie? Światło, alkohol, wysoka temperatura, środki antykoncepcyjne.

Cynk

Zaburzenia wchłaniania cynku mogą występować zarówno w WZJG jak i w ch L-C. Sprzyja temu stosowanie niektórych leków, np. prednizonu. Niedobór cynku w chorobach zapalnych jelit związany jest ze stanem zapalnym jelit, biegunkami oraz utratą go przez przetoki. Na dodatek, Crohnowcy mogą mieć niedobory cynku spowodowane usunięciem jelita czczego.

Cynk wpływa korzystnie na działanie układu odpornościowego, pomaga łagodzić objawy chorób autoimmunologicznych. Osoby narażone na utratę włosów, np. z powodu stosowania azatiopryny, mogą zmniejszyć ten nieprzyjemny skutek uboczny zwiększając jego ilość w diecie.

Duże ilości cynku znajdują się w małżach i ostrygach. Ale jak dobrze wiemy, na naszej szerokości geograficznej dania obfitujące w owoce morza nie są zbyt popularne. W jakich innych produktach spożywczych również znajduje się cynk? Głównie w mięsie (wieprzowina, wołowina, drób) oraz mleku i nabiale, jajach i rybach.

Co poprawia wchłanianie? Witamina A, witamina C, witamina E, witamina B6, wapń, magnez, fosfor, selen.

Co utrudnia wchłanianie? Alkohol, cukier, otręby, miedź, żelazo, fityniany (znajdują się w produktach pełnoziarnistych), nadmiar wapnia, antybiotyki.

Magnez

Jego przyswajanie odbywa się zarówno w jelicie cienkim oraz w jelicie grubym. Podobnie jak w przypadku potasu, stany zapalne wywołują zaburzenia wchłaniania magnezu. Utrata go występuje w następstwie przewlekłych biegunek, przetok, przewlekłego stanu zapalnego jelita krętego lub czczego oraz usunięcia znacznej części tych elementów układu pokarmowego.

Rola magnezu w naszym organizmie jest nie do przecenienia. Pozytywnie wpływa na układ nerwowy (obudził kogoś z Was skurcz w nocy?) i sercowo-naczyniowy. Działa również przecistresowo i przeciwzapalnie. Najwięcej znajdziemy go w otrębach przennych, soi, kaszy gryczanej, migdałach oraz kakale. Dobrymi źródłami magnezu są również biała fasola, orzechy (w szczególności arachidowe, pistacjowe i laskowe), sezamki, gorzka czekolada.

Co poprawia wchłanianie? Witamina B1 i B6, witamina C, witamina D, wapń, fosfor, kwaśne środowisko i białko zwierzęce.

Co utrudnia wchłanianie? Diuretyki, alkohol, środki przeczyszczające, środki antykoncepcyjne, nasycone kwasy tłuszczowe, nadmiar wapnia i fosforu.

Potas

Jest przyswajany w jelicie grubym. Stany zapalne wywołują zaburzenia wchłaniania tego pierwiastka. Jego niewystarczająca ilość w organizmie może nasilać biegunki. Również stosowanie niektórych leków, np. prednizonu, wpływa na niedobór potasu.

Ten składnik odpowiada przede wszystkim za poprawne działanie układu nerwowego (tutaj przybija sobie piątkę z magnezem) oraz regulację ciśnienia krwi. Potas występuje w całej gamie produktów spożywczych: od mięs (kurczak, wołowina, wieprzowina) przez ryby (łosoś, halibut) do warzyw (pomidor, brokuł) i owoców (banany, kiwi). Najwięcej znajdziemy go w nasionach soi, suszonych morelach, mleku, kakao.

Co poprawia wchłanianie? Witamina B6, magnez.

Co utrudnia wchłanianie? Alkohol, kofeina, aspiryna, stres, cukier, nadmiar sodu.

Uwaga!

Powyższy artykuł, pomimo tego, że został oparty na fachowym piśmiennictwie, jest poglądowy i nie może zastąpić konsultacji ze specjalistą. Każdy przypadek jest inny i powinien być rozpatrywany oddzielnie. Przede wszystkim, zalecany jest zdrowy rozsądek 🙂

Druga część artykułu znajduje się tutaj: KLIK!

Piśmiennictwo

1. Prof. dr hab. med. Witold Bartnik, Nieswoiste choroby zapalne jelit. Poradnik dla pacjentów, Warszawa 2016
2. http://archive.foundationalmedicinereview.com/publications/8/3/247.pdf
3. http://archive.foundationalmedicinereview.com/publications/9/4/360.pdf
4. https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/11/12/1407/4080183#103279050
5. https://www.termedia.pl/Problemy-zywieniowe-pacjentow-z-nieswoistymi-chorobami-zapalnymi-jelit,41,16567,1,0.html
6. http://www.czytelniamedyczna.pl/1414,Zywienie-w-patogenezie-i-leczeniu-nieswoistych-zapalnych-chorob-jelit.html
7. https://j-elita.org.pl/wp-content/uploads/2015/12/dieta.pdf
8. https://j-elita.org.pl/wp-content/uploads/2015/12/Poradnik-zywieniowy.pdf
9. https://www.pfm.pl/baza_chorob/choroby-ukladu-pokarmowego/dieta-w-chorobie-lesniowskiego-crohna/161
10. https://www.pfm.pl/baza_chorob/choroby-ukladu-pokarmowego/leczenie-wrzodziejacego-zapalenia-jelita-grubego-/163
11. https://nutriciapediatryczna.pl/dla-lekarzy/zywienie-dojelitowe/kiedy-nalezy-wprowadzic-zywienie-dojelitowe/wsparcie-zywieniowe-w-gastroenterologii-nieswoiste-choroby-zapalne-jelit/
12. http://www.poradnikzdrowie.pl
13. https://portal.abczdrowie.pl
14. https://dietetycy.org.pl
15. http://www.odzywianie.info.pl/przydatne-informacje/artykuly/art,Co-poprawia-a-co-pogarsza-wchlanianie-witamin-i-mineralow.html

Dodaj komentarz